بقعه هارونیه مشهد - تا 70% تخفیف هتل های مشهد

۱۴:۱۰:۵۱۱۳۹۶خرداد۸

به مرکز جامع رزرواسیون آنلاین هتل های مشهد و هتل آپارتمان های مشهد با هدف خدمت به زائران حضرت امام رضا در مشهد مقدس خوش آمدید

Back شما اینجا هستید: hotel مراکز تفریحی و گردشگری اماکن تاریخی بقعه هارونیه مشهد

اماکن تاریخی

بقعه هارونیه مشهد

بقعه هارونیه مشهددر ۲۵ کیلومترى شمال غربى مشهد در حاشیه غربى جاده مشهد – طوس، بنایى ناشناخته و پررمز و راز قرار دارد. بقعه «هارونیه‏» بنایى است مکعب شکل و آجرى که در قلب دشت طوس واقع گردیده است. این بنا از نظر عظمت، قطر پایه‏ها، قدرت ایستایى در کف و گنبد داراى معمارى خاص است و توجه به این نکته که هارونیه یگانه اثر برجاى مانده از شهر باستانى طوس است، اهمیت آن را مشخص‏تر مى‏سازد. تاریخچه شهر طوس طوس نام ولایتى بسیار کهن است. فردوسى در شاهنامه بنیانگذار این شهر را طوس پسر نوذر معرفى مى‏کند حال آن که حمدالله مستوفى بنیاد طوس را به جمشید پیشدادى نسبت مى‏ دهد و نظر مى‏ دهد که پس از ویران شدن آن شهر، طوس دوباره آن را آباد گردانید. این ولایت همیشه مورد توجه جهانگردان بیگانه قرار داشته است و محققان داخلى و خارجى بویژه در خلال صد سال گذشته راجع به بنیاد، ترقى و زوال آن سخن رانده‏اند. از نوشته‏هاى مهمترین مورخان و جغرافیدانهاى اسلامى چنین برمى‏آید که در نخستین سده‏هاى اسلامى ناحیه طوس چهار شهر مهم داشته است، رادکان، طابران، بزدغور (طرقبه) و نوغان. بلاى هجوم مغول ولایت طوس را مانند دیگر نواحى خراسان ویران ساخت. ابتدا طابران و نوغان به دست تولى پسر چنگیز با خاک یکسان گردید، اما چون اکتاى بر سریر پدر تکیه زد و موجهاى قهر و غضب مغولان فرو نشست مهاجمان پیروز به ترمیم ویرانیهاى طوس پرداختند و آن ناحیه قرارگاه حکمرانان مغول شد. در دوره تاخت‏وتاز تیمور، طوس یکى از ولایاتى بود که مردمش دست از جان شسته، در برابر لشگریان تیمور پایدارى ورزیدند. طبق نوشته‏هاى پاره‏اى از مورخان در قتل‏عامى که به دنبال گشودن دژهاى طابران و نوغان به سال ۷۹۱ ه . ق . روى داد در حدود ده هزار نفر کشته شدند به طورى که در کنار دروازه هر یک از شهرهاى طوس مناره‏اى از سرهاى بریده برپا گردید. با آن که در زمان سلطنت‏شاهرخ و بازماندگان تیمور کوششهایى براى آباد کردن پاره‏اى از شهرهاى ولایت طوس صورت گرفت، اما مسلما هیچ کدام از شهرهاى چهارگانه آن ولایت از ویرانیهاى ترمیم‏ناپذیر سال ۷۹۱ ه . ق کمر راست نکرد، به طورى که حافظ ابرو که در اواخر قرن نهم ولایت طوس را دیده است، شهرهاى آن را با عنوان قصبه وصف کرده است. مردمى که در برابر سپاهیان درنده‏خوى میرانشاه جان سالم بدر برده بودند، به قریه سناباد پناهنده شدند، و ظاهرا از آغاز قرن نهم هجرى طوس ویران شد و مشهد امام هشتم شیعیان به جایش رونق گرفت. با گردانیدن نهرهایى که به طابران و نوغان مى‏رفت فناى آن ناحیه حتمى شد. به طورى که امروز از آن ولایت آباد و باشکوه جز ویرانه‏هاى ارگ طوس، در شمال غربى شهر مشهد، چیزى برجاى نمانده است. تاریخچه بنا بناى هارونیه چنان که گفته شد تنها بناى بازمانده از شهر کهن طوس است. عوام آن را به نام «زندان هارون‏» مى‏شناسند و احتمالا به این دلیل «هارونیه‏» خوانده مى‏شود، حال آن که نه تنها بنا از لحاظ شکل و نقشه هیچ گونه شباهتى به زندان ندارد، بلکه طبق مستندات تاریخى نمى‏توان هیچ گونه ارتباطى بین این اثر و هارون‏الرشید خلیفه عباسى یافت; زیرا هارون در سال‏۱۹۳ ه . ق. وفات یافته است در حالى که اصل بنا را با توجه به شکل معمارى، از دوره ایلخانى (قرن هشتم هجرى) مى‏دانند که بخشهایى در دوره تیمورى به آن الحاق شده است. از طرف دیگر به دلیل تشابه سبک معمارى بنا به معمارى رازى، این بنا را مربوط به قرن ششم هجرى مى‏دانند. در حفاریهایى که به سال ۱۳۵۴ در این بنا صورت گرفت، ضمن پیدا شدن سفالهاى مربوط به دوران سلجوقى، تیمورى و صفوى، جرز بسیار قطورى از سنگ و ملات ساروج که کاملا یادآور پى بناى آتشکده‏هاى ساسانى است مشاهده شد و نتایج آثار بدست آمده حاکى است که پى این بنا سابقه‏اى خیلى پیش از قرن ششم داشته است. این عکس کوچک شده است برای مشاهده ی سایز اصلی کلیک کنید پس از بررسى بنا و مطالعه نظریات مختلف محققان سؤالى براى نگارنده پیش آمد که این بنا از چه زمان و توسط چه کسى هارونیه نامیده شد. بررسى سفرنامه‏ها و نوشته‏هاى جهانگردان و پژوهشگران داخلى و خارجى که از حدود صد سال قبل تاکنون در نوشته‏هاى خود به این بنا اشاره کرده‏اند نشان داد که تنها عوام و مردم بومى بودند که بنا را نخست نقاره‏خانه و سپس زندان هارون نامیدند و بر اثر آن نام «گنبد هارون‏» هم بعدها به کار برده شد. به نظر نگارنده با توجه به این که معمولا ساکنان اطراف بناهاى تاریخى و محوطه‏هاى باستانى در مورد آثار مجاور مساکن خویش داستانها و افسانه‏هایى مى‏سازند که اغلب با واقعیت مطابقت ندارد، نامیده شدن این بنا نیز با عنوان هارونیه از طرف ساکنان نمى‏تواند ارزش تحقیقى یا مبناى تاریخى صحیحى داشته باشد. به همین ترتیب است‏برج واقع در لاجیم مازندران که به یادبود بانویى از سلسله آل باوند بنا گردیده اکنون به نام امامزاده عبدالله شهرت یافته است، یا مقبره ارسلان جاذب سپهسالار دوره غزنویان در سنگ‏بست که عوام آن را «قبر ایاز» مى‏دانند. این عکس کوچک شده است برای مشاهده ی سایز اصلی کلیک کنید کاربرى بنا در هدف از احداث بنا و کاربرى آن نیز اختلاف‏نظر وجود دارد، برخى این مکان را مدرسه یا خانقاه و همچنین مدفن امام محمد غزالى مى‏دانند (قرن ششم) و برخى دیگر آن را مسجدى مى‏دانند که بعد از هجوم مسلمانان به ایران بر روى آتشکده ساسانى ساخته شده است. از آنجا که در قسمت‏شمالى بنا، یک ردیف اتاق دیده مى‏شود، این سؤال در بیننده ایجاد مى‏شود که این مکان باید محل تدریس و مکان علمى باشد، با این فرضیه مى‏توانیم ارتباط اثر را با امام محمد غزالى دریابیم. چرا که امام محمد غزالى پس از آن که تدریس در نظامیه بغداد را نپذیرفت در طوس ماند و همان جا خانقاهى براى صوفیان و مدرسه‏اى براى طلاب دایر کرد و شبانه‏روز خویش را به عبادت خدا و خدمت‏به خلق مى‏گذراند. هنگامى که سرگرم این کار بود ناگهان اجلش فرا رسید و در طابران طوس که موطن وى بود بدرود زندگى گفت و در همان جا مدفون گشت. پس از اتمام مرمت‏ساختمان سازمان حفاظت آثار باستانى سنگ مقبره‏اى به عنوان یادبود امام محمد در جلو آن نصب کرده است. عبدالحمید مولوى با استناد به برخى منابع تاریخى، هارونیه را خانقاه خواجه عثمان بن هارون استاد معین‏الدین چشتى قطب صوفیه چشتى در هند مى‏داند، که به یادبود پدرش در قرن ششم خانقاهى در طابران طوس ساخته است. وى این نظریه را که بنا خانقاه و مقبره امام محمد غزالى بوده رد مى‏کند چرا که مورخان و جهانگردانى که از قرن ششم و هفتم به بعد به طوس سفر کرده‏اند، مدفن غزالى را خارج از باروى شهر (قبرستان عمومى شهر) ذکر کرده‏اند حال آن که برطبق برخى منابع مکتوب، هارونیه داخل حصار طوس قرار داشته است. تحقیق در موقعیت دقیق شهر طوس عهد غزنوى و سلجوقى یا طابران و اختلاف محل آن با طوس مغولى که به دست پسر تیمور ویران شد و تطبیق حاصل تحقیق بر اراضى فعلى طوس ویران ممکن است محل مدرسه و خانقاه غزالى را به مقبره فعلى فردوسى نزدیکتر از محلى نشان بدهد که امروز در آن جا نشان قبر غزالى را باید جست. که لازمه روشن شدن آن حفریات گسترده باستان‏شناسى در ویرانه‏هاى طوس است. نیز باید یادآور شد که ارتباط دادن نامى که در یکصد سال اخیر از طرف عامه مردم مشهد بدون سابقه روایتى مکتوب حتى تا قرن دوازده و سیزدهم هجرى بر این بناى بى‏نام و نشان قدیمى اطلاق شده و به پس راندنش در تاریخ تا آغاز قرن هفتم و پایان قرن ششم و پیوستنش به اسم پدر مرشدى که معلوم نیست در کجا مى‏زیسته و در زندگانى چکاره بوده، آن هم به اعتبار شهرت مرید پسرش که خود در مقام مرشد سرشناسى در بلاد هند مى‏زیسته است، و از آن خانقاه هارونیه‏اى درست کردن که غزالى در پایان قرن پنجم ه . ق در آن خانقاه به سر برد، درس بدهد، عبادت کند و ریاضت‏بکشد امرى است که قبول آن خالى از دشوارى نیست. این عکس کوچک شده است برای مشاهده ی سایز اصلی کلیک کنید از مجموعه مطالب تاریخى و خصوصیات معمارى بنا و شباهت‏سبک آن به سبک رازى و مقایسه با نمونه‏هاى مشابه همچون آرامگاه علاءالدوله در سمنان، مقبره سلطان سنجر در مرو و قبر بابا لقمان در سرخس، به نظر نگارنده در مقبره بودن بنا هیچ شکى وجود ندارد. غیر از خصوصیات معمارى طاق کوچکى که در ضلع شمالى بنا وجود دارد و جمله «الدنیا ساعة‏» که بر روى گچبرى آن منقوش است، خود دلیل دیگرى است‏بر مقبره بودن بنا، چون جمله مذکور را فقط در مقابر به کار مى‏برند. هر چند حفارى که در موقع مرمت در اطراف بنا انجام شده و مشخص شدن پى بناهایى که در مجاورت آن وجود داشته این گمان را که این مکان بخشى از یک مجموعه معمارى بوده تقویت مى‏کند. معمارى بنا بناى هارونیه کلا آجرى است و هیچ گونه تزئین کاشى در آن به کار نرفته است، این بنا به صورت چهار ضلعى است که ابعاد آن در اضلاع مختلف به علت وجود قناسى نابرابر است. ابعاد آن به ترتیب ضلع شمالى ۵/۱۹ متر، ضلع جنوبى ۲۰ متر، ضلع شرقى ۲۸ متر، ضلع غربى‏۲۹ متر است. ارتفاع گنبد از کف بنا۲۶ متر، ارتفاع ایوان ۲۱ متر، ارتفاع گنبد کوچک قسمت‏شمالى ۱۱ متر، طول و عرض گنبدخانه ۱۲×۱۲ متر و ارتفاع کمر پوش بنا از کف‏۹ متر است. داراى یک ورودى در سمت جنوب با سردر فوق‏العاده رفیع بدون تزئینات کاشى و تماما آجر است و گنبدخانه‏اى که در سطح وسیعى پوشیده است. چهار پلکان مارپیچ در گوشه‏ها و سه اطاق فرعى در ضلع شمالى مى‏باشد. درون گنبد ساده است مقرنس کاریهایى مربوط به دوره تیمورى در رواق وسطى پشت ضلع شمالى گنبدخانه دیده مى‏شود. این عکس کوچک شده است برای مشاهده ی سایز اصلی کلیک کنید مقایسه بنا با نمونه‏هاى مشابه بقعه هارونیه به خاطر اندازه و انفراد و حجم جمع و جورش بنایى بسیار جالب است و آرامگاه سلطان سنجر در مرو را به یاد مى‏آورد. مقایسه این دو بنا با بناى جبل سنگ (گنبد جبلیه) در کرمان که از قرن هفتم ه . ق. است و روشنتر از دو بناى مذکور خصلت‏ساسانى در آن آشکار است، پیشرفت معمارى را در مدنظر قرار مى‏دهد. بناى طوس اگر چه کوچکتر است در تناسب با وقارش به آرامگاه الجایتو شباهت زیاد دارد. شیارهاى عمودى که به نما ظاهرى نیرومند مى‏دهد سرمشق آن در گنبد سلطانیه است، و پاره‏اى از اسپرهاى گچبرى مقبره بایزید در بسطام را به خاطر مى‏آورد. در مورد شباهت هارونیه با مقبره سلطان سنجر و گنبد سلطانیه مى‏توان چنین گفت که در هر سه بنا بخش انتقالى حساس از گنبدخانه به گنبدى که در بالاى آن قرار گرفته به طرز زیبایى توسط دهلیزهاى گوشه‏اى که سه کنج‏ها را پنهان ساخته انجام پذیرفته است و این حسن عمل برخلاف گنبدهاى اولیه سلجوقى است که در آنها سه کنج‏ها به صورتى ناهنجار از بیرون نمایان است. قاعده مدور گنبد که اغلب در دوره‏هاى پیش فقط به صورت هشت گوشه برهنه‏اى بود، داراى رواقهایى است که دهلیزهاى آنها با آجرچینى‏هاى مشبک تزیین شده و بدین طریق بدون این که چیزى از سادگى کل بنا بکاهد، صلابت‏حجم آن را تعدیل کرده است. همچنین در این بنا موزه تخصصی معماری استان خراسان، به تازگی احداث گردیده است. نمونه هایی برجسته و بارز از معماری ایرانی، در معرض دید علاقه مندان قرار دارد. همچنین در فضای بیرونی و پیرامونی هارونیه، سنگ های آرامگاهی به نمایش در می آیند که شامل تعدادی سنگ قبر از روستاها و شهرهای اطراف و نمونه هایی از حجاری و سنگ تراشی هستند. در موزه معماری قرار است یک سری ماکت بناهای تاریخی خراسان، کتیبه های سنگی، ضریح های چوبی، درهای ارسی و وسایل و آثار مرتبط با معماری نگهداری شود.

 

پیگیری رزرو هتل مشهد
پیگیری تور مشهد